Janusz Trempała (red.)
Psychologia rozwoju człowieka, PWN, 2011

 

Podręcznik jest obszernym kompendium współczesnej wiedzy psychologicznej dotyczącej rozwoju człowieka. Obejmuje historyczne, teoretyczne i metodologiczne podstawy rozumienia psychicznego rozwoju oraz szczegółową charakterystykę poszczególnych okresów życia. Ponadto przedstawione w nim zostały ważne zagadnienia stosowanej psychologii rozwojowej – w edukacji, opiece psychologicznej oraz w psychologicznej diagnostyce i terapii.

 

Książka ma trzy części. Pierwsza obejmuje zagadnienia podstawowe dla rozwoju: naturę rozwoju psychicznego, mechanizmy zmiany rozwojowej, teorie rozwoju psychicznego i metody jego badania. Druga część książki poświęcona jest charakterystyce rozwoju człowieka w poszczególnych okresach życia: od okresu prenatalnego aż po późną dorosłość i kres życia. Część trzecia poświęcona jest stosowanej psychologii rozwojowej i zastosowaniu wiedzy o rozwoju człowieka w sferze edukacji, opiece psychologicznej, we wspomaganiu osób z zaburzeniami.

10th International Congress of the Polish Neuroscience Society Łódź, 21–24.09.2011 

Mechanizmy związane z utratą świadomości, rola jonów wapnia w rozwoju choroby Alzheimera, mózgowe podłoże procesów uczenia się i pamięci, terapia choroby Parkinsona – to tylko niektóre z wielu tematów, jakie zostaną poruszone podczas zjazdu Polskiego Towarzystwa Badań Układu Nerwowego, który odbędzie się we wrześniu w Łodzi. Istniejące od 1991 roku PTBUN co dwa lata organizuje kongres, który stanowi forum dla neurobiologów zgłębiających molekularne, strukturalne i funkcjonalne aspekty systemu nerwowego.

WIEK ŚWIADOMOŚCI:

Dziwne odmienności świata

Różnice w budowie i kształcie mózgu sprawiają, że każdy z nas inaczej spostrzega i rozumie otaczający świat i samego siebie – przekonuje Christof Koch.

Umysł spuszczony ze smyczy

Shelley Carson wyjaśnia, dlaczego wielcy twórcy często wprawiają nas w zdumienie swoim ekscentrycznym zachowaniem.

PRZEDZIWNY CZŁOWIEK:

Paradoksalnie silna wola

Zawzięte dążenie do celu wcale nie ułatwia jego realizacji. Wręcz przeciwnie, może okazać się pułapką utrudniającą działanie – ostrzega Wray Herbert.

Ukryty na widoku

Glej stanowi aż 85 proc. komórek zlokalizowanych w mózgu! Mimo to długo był traktowany przez badaczy jak zwykły materiał wypełniający. Dziś wiadomo, że był to błąd – twierdzi R. Douglas Fields.

Uszy mają oczy

Badania nad efektem McGurka dowodzą, że wzrok nie jest bez znaczenia w odbiorze mowy – donoszą Marta Wojtulewicz i Simone Dalla Bella.

Obsesja odsłania twarz

Stoimy u progu przełomu w rozumieniu zaburzenia obsesyjno-­kompulsywnego. Wyniki najnowszych badań prezentuje Melinda Wenner Moyer.

Wybici z rytmu

Choć wciąż jest normą w wielu zawodach, praca na nocną zmianę powoduje rozregulowanie wewnętrznego zegara organizmu – ostrzega Thomas Kantermann.

Pora na ziewanie

Ziewają niemal wszystkie kręgowce. Choć jest to tak powszechne zjawisko, naukowcy wciąż nie wiedzą, czemu służy. Jaki cel i znaczenie ma ziewanie? – pyta Adrian G. Guggisberg.

Wzmocnij umysł

Dieter Vaitl zaleca medytację jako technikę wzmacniania koncentracji oraz... środek przeciwbólowy.

 

Świat nie zawsze jest taki, jak się nam wydaje, a ta sama rzecz może być widziana na różne sposoby.

 

„Koń, jaki jest, każdy widzi”. To zdanie – zaczerpnięte z encyklopedii Nowe Ateny, albo akademia wszelkiej sciencyi pełna, na różne tytuły jak na classes podzielona, mądrym dla memoryału, idiotom dla nauki, politykom dla praktyki, melankolikom dla rozrywki erygowana księdza Benedykta Chmielowskiego – stało się pochwałą zdrowego rozsądku. Posiadacze takiej władzy umysłowej gromko krzyczą „basta”, kiedy ktoś inny ośmieli się mieć inne od ich własnego zdanie. Przypomina się tu słynne powiedzenie „Oczywista oczywistość”.

 

A tymczasem owa oczywistość może być tylko mirażem. Ta sama rzecz może być widziana na różne sposoby: wszyscy znamy figurę wieloznaczną, na której raz widzimy młodą, a raz starą kobietę. Innym przykładem jest złudzenie Ponzo, które sprawia, że ten sam odcinek umieszczony w poprzek zbiegających się linii przypominających tory kolejowe raz widzimy jako dłuższy, a raz jako krótszy. Powie ktoś, że są to tylko zabawy psychologów, które nie mają żadnego znaczenia praktycznego. Przecież „wiemy”, jak jest naprawdę, wiemy, że to dzieje się tylko na rysunku, a w rzeczywistości takie rzeczy nie mają miejsca. Czyżby?

 

Książka Hanny Bednarek Czy piloci ulegają złudzeniom wzrokowym?, która niebawem ukaże się w księgarniach, pokazuje, że sprawa wcale nie jest taka prosta. Piloci ulegają np. złudzeniom perspektywy, występującym m.in. wtedy, kiedy przed samolotem pojawia się ukośna chmura. Badania na symulatorach pozwoliły autorce stwierdzić, że czasami podchodzą do lądowania zbyt stromo, a czasami próbują lądować nie na samym pasie, ale nad nim. Wynika z tego, że świat nie musi być taki, jak się nam wydaje, a jeśli twierdzimy, że jest inaczej, to możemy siebie i innych ludzi narazić na niebezpieczeństwo. Mówiąc inaczej, powinniśmy czasem kwestionować twierdzenie o koniu, bo ani my nie jesteśmy nieomylni, ani też nie są takie nasze zmysły.

 

Zdolność do kwestionowania twierdzenia o koniu jest nie tylko pewną postawą intelektualną, lecz ma także wyraźne podłoże neuronalne. W mózgach tych osób, które silnie ulegają złudzeniu Ponzo, obszary pierwszorzędowej kory wzrokowej mogą być nawet trzy razy mniejsze aniżeli u osób słabo poddających się temu złudzeniu. Z kolei inne badania omawiane przez Christofa Kocha wskazują, że szybkość, z jaką ludzie przechodzą od jednego do drugiego obrazu w figurach wieloznacznych, związana jest z grubością kory mózgowej w okolicach ciemieniowych. Interesujące jest to, że te dwa typy złudzeń, choć psychologicznie podobne – mają różną reprezentację mózgową.

 

Czyżby zatem nasza postawa intelektualna, nasza otwartość na nowe doświadczenia była związana z tym, że w jednej okolicy mózgu mamy więcej neuronów, a w innych mniej? Zapewne sprawa nie jest taka prosta. Myślę, że wiele też zależy od nas samych, od tego, jak potrafimy wykorzystać nasz mózg i jego zasoby, a także czy potrafimy pokonać jego ograniczenia. Zapewne nie jesteśmy niewolnikami naszego mózgu albo mówiąc ostrożniej – współczesne badania nie pozwalają z całą pewnością zaakceptować takiego poglądu.

 

Czasem wiele zależy od tego, czego pragniemy i na osiąg­nięciu czego nam zależy. Jednak te pragnienia mogą być dla nas rozkazem albo pytaniem dotyczącym przyszłości. Jeśli czegoś zdecydowanie pragniemy, nie zawsze będzie się to wiązało z wytrwałym i skutecznym dążeniem do celu. Mózg powstał w toku ewolucji jako cudowne narzędzie odkrywania niepewności i zadawania pytań. W znacznie mniejszym stopniu przypomina on managera wdrażającego gotowe rozwiązania i pilnującego przestrzegania procedur. Mózg oczywiście może pełnić i taką rolę, ale nie jest ona tym, „co tygrysy lubią najbardziej”, jak powiedziałby autor Kubusia Puchatka.

 

Ludzie stawiający sobie pytania potrafią wymyślić więcej rozwiązań i będą one bardziej zróżnicowane niż w przypadku tych, którzy z zaciśniętymi zębami powtarzają „Muszę to zrobić”. Twórcze rozwiązania pojawiają się też wtedy, kiedy sama aktywność, a nie osiągnięcie celu, sprawia ludziom przyjemność. Twórcze poszukiwanie pytań i nowych rozwiązań ma swoje źródło, jak powiada Michael Apter, w motywacji paratelicznej, która wywodzi się z nieukierunkowanej energii. Dlatego też ludzie twórczy często są ekscentrykami.

 

Shelley Carson opisuje wielu wybitnych twórców, którzy zapewne sprawiali liczne kłopoty swemu otoczeniu; Einstein zbierał niedopałki papierosów, by pochodzący z nich tytoń spalać w swojej fajce. Twórcy też ubierają się w nieszablonowy sposób, dlatego trudno ich znaleźć wśród wbitych w garnitury polityków i managerów. Zajrzyjmy na stronę Christofa Kocha, jednego z autorów tekstów w „Psychologii Dziś”, by przekonać się, jak przejawia się jego skłonność do żywych kolorów.

prof. Tomasz Maruszewski

Naukowcy odkryli genetyczne podłoże szczupłości. Odpowiadają za nią mechanizmy odwrotne do tych, które powodują otyłość.

 

 

Człowiek posiada dwie kopie każdego chromosomu – po jednym od każdego z rodziców, a więc i po dwie kopie każdego genu. Czasami jednak fragmenty chromosomów mogą zostać podwojone, może ich też brakować, co w efekcie zaburza liczbę genów.

 

Badania prowadzone pod kierunkiem prof. Philippe'a Froguela z Imperial College London, których wyniki zostały opublikowane na łamach czasopisma „Nature”, pokazały, że ludzie ze zwiększoną liczbą kopii niektórych genów mają skłonności do skrajnej szczupłości. U jednej na 2000 osób część chromosomu 16 jest podwojona, co powoduje wzrost prawdopodobieństwa niedowagi (BMI poniżej 18,5).

Thibaut de Saint Pol

Le corps désirable.Hommes et femmes face à leur poids, Presses Universitaires de France, 2010

 

Czy to nie paradoks? Jak zauważa francuski socjolog Thibaut de Saint Pol, żyjemy w epoce kultu cielesności. Panuje wręcz dyktatura szczupłości. A zarazem, jak pokazują raporty Światowej Organizacji Zdrowia (z 2008 roku), 1,5 miliarda dorosłych na świecie ma nadwagę, a około 200 milionów mężczyzn i prawie 300 milionów kobiet jest otyłych. To więcej niż 1 osoba na 10. W Europie aż 150 milionów dorosłych osób jest otyłych.

 

Można zaryzykować tezę: pokaż mi swoje ciało, a powiem ci, kim jesteś. W swojej monografii de Saint Pol koncentruje się na korpulentnym ciele i stosunku do niego.

 

Z badań przeprowadzonych we Francji wynika, że średni wskaźnik masy ciała (BMI) jest w tym kraju bardzo niski, a zarazem silna jest presja społeczna wobec ludzi otyłych. Szczupły grubszego nie zrozumie. Nadwaga traktowana jest niemal jak grzech, szczególnie u kobiet. Prowadzi to do stygmatyzacji i dyskryminacji osób z otyłością.

Neuropsychiatria i neuropsychologia Poznań, 24–25.11.2011

Prof. Wolfgang Fleischhacker, przewodniczący European Group for The Research of Schizophrenia, będzie gościem specjalnym poznańskiej konferencji poświęconej zagadnieniom z obszaru neuropsychologii i neuropsychiatrii. Wygłosi wykład pt. „Farmakologiczne leczenie schizofrenii”. W konferencji wezmą udział również wybitni polscy specjaliści, m.in.: prof. Anna Grabowska (Lateralizacja mózgowa), prof. Andrzej Kiejna (Epidemiologia zaburzeń psychicznych), prof. Włodzimierz Oniszczenko (Genetyka osobowości), prof. Janusz Rybakowski (Patologia układu glutaminergicznego w chorobach psychicznych), prof. Jerzy Vetulani (Czynniki genetyczne w kształtowaniu postaw politycznych). 

Do tej pory badacze uważali, że do drugiego roku życia dzieci nie rozumieją, że przedmiot wciąż istnieje, gdy się go schowa (tzw. stałość obiektu). Badania opublikowane w magazynie „Psychological Science” sugerują jednak, że dziecko wcale nie zapomina o przedmiocie, który widziało.

Melissa Kibbe z Johns Hopkins University i Alan Leslie z Rutgers Univeristy pokazywali sześciomiesięcznym dzieciom krążek i trójkąt. Następnie chowali obydwa obiekty, jeden po drugim za małą kurtyną. Następnie podnoszono kurtynę, za którą powinien się znajdować pierwszy z ukrytych przedmiotów. Czasami faktycznie się tam znajdował, czasem jednak był to drugi obiekt, a czasem nie było nic. Długość wpatrywania się dzieci w całą scenę psychologowie przyjęli za miarę zdziwienia.

David P. Barash, Judith Eve Lipton
Payback: Why We Retaliate, Redirect Aggression, and Take Revenge, Oxford University Press, 2011

Wyobraźmy sobie, że szef ma zły dzień. Na jego drodze pojawia się Kowalski i chcąc nie chcąc obrywa. Przypadkowo staje się kozłem ofiarnym. Rozżalony Kowalski wraca do domu i kieruje swoją złość na żonę. Ta z kolei denerwuje się na syna. W ostatecznym rozrachunku ucierpi nawet pies. Znamy to? Ludzie wciąż wyładowują swój ból i złość na innych, nawet tych, którzy nie mają nic wspólnego ze źródłem ich negatywnych emocji. 

Socjobiolog David P. Barash oraz psychiatra Judith Eve Lipton w swej najnowszej książce Payback zastanawiają się, dlaczego w reakcji na czyjąś agresję zadajemy jeszcze większe cierpienie niż to, którego sami doznaliśmy. Autorzy przyglądają się zjawisku przeniesienia agresji. Wyjaśniają, czym się ono różni od zemsty, odwetu czy wyrównania rachunków oraz pokazują, jak sobie z nim radzić. Skłonność kierowania agresji na innych i „przenoszenia” na nich naszego cierpienia nie jest zjawiskiem nowym albo wyłącznie ludzkim – obserwujemy ją we wszystkich kulturach, epokach, a nawet gatunkach. Odpowiadają za nią mechanizmy neurobiologiczne oraz ewolucyjne. 

Jeśli marzycie o karierze psychologa, jesteście psychologami lub psychologia to Wasze hobby  – mamy coś dla Was! Sprawdźcie swoją wiedzę i odgadnijcie, kim jest osoba, o której piszemy.

Raz w miesiącu na naszej stronie www znajdziecie krótką informację na temat znanego psychologa. Będzie to opis eksperymentu, fakt z biografii albo inny charakterystyczny szczegół, który pomoże Wam odgadnąć, o kim mowa. Podpowiedzi możecie szukać w aktualnym numerze „Psychologii Dziś”.

Kiedy odgadniecie, kim jest bohater naszej zagadki, prześlijcie odpowiedź na adres mailowy: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. , wpisując w temacie: KIM JESTEM? - konkurs.

Spośród osób, które nadeślą prawidłowe odpowiedzi, wylosujemy 5 i nagrodzimy książkami.