foto reklamaPrzysłowiowa „czarna owca” trafia się prawdopodobnie w każdej rodzinie. Z czasem wszyscy przyzwyczajają się do jej wybryków i nikogo już nie dziwi, jeśli po raz kolejny popsuje rodzinną imprezę, wywoła skandal lub popadnie w tarapaty. Jednak czasem „czarna owca” staje się „owcą toksyczną”, a jej zachowanie nie jest po prostu łamaniem reguł społecznych, ale zaczyna realnie zagrażać dobrostanowi pozostałych członków.

Toksycznym członkiem rodziny może być osoba uzależniona, przemocowa lub stosująca terror psychiczny, ale także osoba manipulująca, wykorzystująca szantaż emocjonalny, czy też despotyczna i kontrolująca. Innymi słowy, toksyczny może być zarówno ojciec alkoholik bijący swoją żonę i dzieci, jak i matka grożąca, że jeśli dzieci się od niej wyprowadzą to się zabije lub udająca chorobę, ale także córka lub syn wykorzystujący finansowo rodziców lub znęcający się nad nimi psychicznie poprzez np. niezapewnienie im opieki.

terapia maleW każdej rodzinie, niezależnie od jej statusu materialnego, mogą pojawić się problemy wychowawcze. W ostatnich latach świadomość rodziców wzrosła na tyle, że coraz częściej nie wstydzą się oni przyznać do swojej bezsilności wobec sprawiającego kłopoty dziecka.
 
Rodzice dużo chętniej niż kiedyś korzystają dziś z pomocy psychologa, na przykład poprzez udział w terapii rodzinnej lub wysłanie dziecka na terapię indywidualną. Terapia indywidualna ma na celu pracę z samym dzieckiem. Psycholog podczas rozmów z nieletnim poznaje motywy jego złego zachowania, wagarowania, postaw agresywnych itp. Często okazuje się, że po pierwszym spotkaniu terapeuta prosi, aby na kolejne przyszła cała rodzina, czyli rodzice i rodzeństwo osoby, która sprawia problemy wychowawcze.

środa, 27 sierpień 2014 07:05

Stereotypy w psychoterapii (materiał PR)

twarzeMimo, iż mamy XXI wiek i wiele osób przekonało się już do psychoterapii, stereotypy z nią związane nadal są silne. Spotkanie z psychologiem nawet w gronie znajomych powoduje natychmiastowe wycofanie i obawę, że każde zdanie będzie analizowane i wykorzystane przeciwko mnie. Fakt bycia u psychologa powoduje wstyd, ponieważ stereotyp jest taki, że do psychologa lub psychoterapeuty chodzą wyłącznie ludzie chorzy psychicznie.
 

Często słyszy się wypowiedzi: „Byłem u kilku różnych terapeutów i żaden mi nie pomógł”. Otóż psycholog, ani żaden inny psychoterapeuta nie rozwiązuje cudzych problemów. Zadaniem psychologa jest niesienie pomocy poprzez szukanie z klientem jego drogi i wspieranie w postanowieniach, ma nieść on pomoc w odnajdowaniu własnych zasobów do rozwiązywania problemów. W myśl terapii Gestalt, to ty jesteś kowalem swojego losu, jednostką skonsolidowaną, jedyną w swoim rodzaju i tylko dzięki samoświadomości będziesz w stanie dokonywać wyborów, które będą dla ciebie dobre.

czwartek, 31 lipiec 2014 08:59

Re_wolucja neuronów

rewolucja nauronow WIEKSZEKiedyś wiedzę posiadał ten, kto miał dobrą pamięć, dziś w cenie jest raczej zapamiętanie tego, gdzie coś zostało zapisane. W tym m.in. kierunku przekształcają się nasze mózgi. Przechodzą ewolucję, by nadążyć za światem, który pędzi szybko jak nigdy.

 

Według Nicholasa Carra, autora bestselleru Płytki umysł. Jak internet wpływa na nasz mózg, jesteśmy świadkami „odwrócenia wczesnego procesu rozwoju cywilizacji – od uprawiania i pielęgnowania osobistej wiedzy przechodzimy do łowiectwa i zbieractwa w lesie elektronicznej informacji”. Tę tezę potwierdzają badania naukowców z University of San Diego (Kalifornia), którzy wykazali, że każdego dnia do zmysłów przeciętnego człowieka za pośrednictwem e-maili, SMS-ów, internetu czy telewizji dociera ponad 100 tysięcy słów – aż 23 wyrazy na sekundę!

piątek, 18 lipiec 2014 09:37

Myśli na wodzy

mysli maleDepresja, uzależnienia czy chroniczne bóle są wynikiem nadmiernej lub zbyt małej aktywności niektórych ośrodków mózgu. Potrafiąc tą aktywnością kierować, moglibyśmy je leczyć. To marzenie właśnie się spełnia dzięki neurofeedbackowi.

 

Naciśnij, jeśli będziesz chciał przerwać – mówi psycholożka i neurobadaczka Bettina Sorger i wkłada mi w dłoń duży guzik. Kiedy już jestem odpowiednio przygotowany do badania, wjeżdżam w ciasną rurę tomografu. Przykrywa mnie aż do pępka. W środku jest ciemno, moje ramiona przylegają do ścian urządzenia.

piątek, 11 lipiec 2014 09:59

Jak najlepiej nasączać skorupkę?

dziecko-malePotencjał umysłowy dzieci nie jest w pełni wykorzystany w edukacji szkolnej – uważa psycholog Siegfried Lehrl. Badania pokazują, że dzięki specjalnemu treningowi można w ciągu kilku miesięcy poprawić zdolności umysłowe uczniów. 

 

KATJA GASCHLER: – Między 1945 a 1980 rokiem Niemcy wypadali w testach inteligencji coraz lepiej, ale po 1980 roku ich iloraz inteligencji stanął w miejscu. Niektórzy mówią nawet o odwrotnym trendzie – że inteligencji nam ubywa...
Dr SIEGFRIED LEHRL: – Rzeczywiście, duńscy, norwescy i niemieccy naukowcy obserwują, że od lat 90. ubiegłego wieku obniżają się nasze zdolności umysłowe, co szczególnie widać u dzieci. Najwyraźniej pokazują to pomiary tzw. inteligencji płynnej. Pojęcie to zostało wprowadzone przez Charlesa Spearmana, a rozwinięte przez Raymonda Cattella. Inteligencją płynną określa się zdolność rozwiązywania określonych zadań niezależnie od posiadanej wiedzy, innymi słowy – zdolność rozwiązywania nowych problemów w twórczy sposób. Inteligencja płynna to takie „ucho igielne” zdolności mentalnych – im wyższy jej poziom, tym szybciej przyswajamy wiedzę, która z kolei tworzy tzw. inteligencję skrystalizowaną, obejmującą naszą wiedzę i zdolność do wykorzystywania jej w rozwiązywaniu rzeczywistych złożonych problemów. Najnowsze badania nad inteligencją obalają tezę Cattella, że inteligencja płynna jest wyłącznie uwarunkowana genetycznie i pozostaje niezmienna.

czwartek, 03 lipiec 2014 10:44

Rehabilitacja na ekranie

rehabilitacja malePołączenie tradycyjnego treningu umysłu ze znaną miłośnikom konsol do gry technologią, pozwalającą ruchami własnego ciała sterować postacią na komputerowym ekranie, może być przełomem w neurorehabilitacji.

 

Potoczne stwierdzenie „w zdrowym ciele zdrowy duch” już dawno straciło status jedynie mądrości ludowej – dziś śmiało można o nim mówić jako o prawdzie naukowej. W roku 2013 naukowcy z USA i Kanady, Louis Bherer, Kirk Erickson oraz Teresa Liu-Ambrose, zestawili kilkadziesiąt dostępnych badań naukowych dotyczących związku między aktywnością fizyczną a sprawnością umysłową. Okazało się, że zdecydowana większość z nich potwierdza pozytywny wpływ różnego rodzaju aktywności ruchowej na umysł.

wtorek, 17 czerwiec 2014 09:38

Mózg ma rezerwy

pd-maleKażdy z nas mniej więcej wie, co trzeba robić, aby mieć sprawne ciało. Musimy zażywać dużo ruchu, odpowiednio się odżywiać. Informacje o tym, jak i kiedy ćwiczyć, albo co i ile jeść, szerokim strumieniem płyną z mediów: prasy, internetu, telewizji, radia. Coraz bardziej jesteśmy świadomi, że swoimi działaniami lub zaniechaniami decydujemy o jakości życia, a szczególnie jego późniejszej części.

 

 

A co ze sprawnością umysłu? Choć wiedza o tym, jak polepszyć funkcjonowanie intelektualne lub przynajmniej zachować je na niezmienionym poziomie do późnych lat życia, jest coraz większa, to nijak nie da się jej porównać z tym, co wiemy o pielęgnacji ciała. Tymczasem sprawa jest warta zachodu – w końcu żyjemy coraz dłużej (m.in. za sprawą „higienicznego trybu życia”), a rząd wciąż przesuwa granicę wieku emerytalnego. Jeśli chcemy dłużej pracować i korzystać z dobrze utrzymanego ciała, warto również umysł zachować w dobrej formie. Jak o to zadbać?

wtorek, 17 czerwiec 2014 10:19

Spis treści

MÓZG MA REZERWY

Aby zachować sprawność umysłu przez długie lata, musimy odpowiednio dbać o jego kondycję. Jak to robić? Jak wykorzystać mózgowe rezerwy? Specjaliści zalecają treningi poznawcze i... gry wideo.

 

glowa siwiejeGŁOWA SIWIEJE, UMYSŁ MŁODNIEJE

Mózg „w średnim wieku” przeżywa swoją drugą młodość. Odradza się na nowo, zachowując przy tym bogactwo swoich doświadczeń i zachowań.

 

 

 

startosc w szachuSTAROŚĆ W SZACHU

Jak najdłużej zachować pełnię możliwości intelektualnych? Jak trzymać starość w szachu? Grać. Jak najwięcej. W szachy i scrabble.

 

W GŁOWIE GRA

Muzyka może relaksować,przynosić ulgę, wytchnienie i rozkosz. Może leczyć. Odpowiednio ułożone dźwięki są w stanie
usprawnić działanie ludzkiego umysłu.

 

WARTO POCZYTAĆ

Z książką? Jak najbardziej. Czytanie to nie tylko sposób na przyjemne spędzenie czasu, ale także – kolejny – umysłowy fitness.

 

GIMNASTYKA ZA POMOCĄ JĘZYKA

Czy Polak powinien w domu mówić po niemiecku? Po angielsku? A może po rosyjsku? Powinien. Dwujęzyczność opóźnia pojawienie się symptomów umysłowego starzenia.

 

ROZCIĄGANIE PAMIĘCI

Komu nie doskwiera zapominanie o ważnych sprawach? Kto nie chciałby, by jego umysł działał w niezawodny sposób?
Jest na to sposób – trening pamięci roboczej.

 

JAK NAJLEPIEJ NASĄCZAĆ SKORUPKĘ?

Potencjał umysłowy dzieci nie jest w pełni wykorzystywany w edukacji szkolnej – uważa psycholog Siegfried Lehrl. Badania pokazują, że dzięki specjalnemu treningowi można w ciągu kilku miesięcy poprawić zdolności umysłowe uczniów.

 

w zdrowym cieleW ZDROWYM CIELE ZDROWY DUCH

Amerykanie pokochali kluby mózgowego fitnessu, gdzie ćwicząc ciało, gimnastykujemy też umysł. Czy to rzeczywiście
recepta na supermózg?

 

 

 

 

REHABILITACJA NA EKRANIE

Połączenie tradycyjnego treningu umysłu ze znaną miłośnikom konsol do gry technologią, pozwalającą ruchami własnego ciała sterować postacią na komputerowym ekranie, może być przełomem w neurorehabilitacji.

 

MYŚLI NA WODZY

Depresja, uzależnienia czy chroniczne bóle są wynikiem nadmiernej lub zbyt małej aktywności niektórych ośrodków mózgu. Potrafiąc tą aktywnością kierować, moglibyśmy je leczyć. To marzenie właśnie się spełnia dzięki neurofeedbackowi.

 

rewolucja nauronowR-E-WOLUCJA NEURONÓW

Kiedyś wiedzę posiadał ten, kto miał dobrą pamięć, dziś w cenie jest raczej zapamiętanie tego, gdzie coś zostało
zapisane. W tym m.in. kierunku przekształcają się nasze mózgi. Przechodzą ewolucję, by nadążyć za światem, który pędzi szybko jak nigdy.

 

CYBORG-CZŁOWIEK WERSJA 2.0

Dziś wiemy, gdzie przebiega granica między człowiekiem a maszyną. Czy będziemy tego pewni jutro? Jakie obawy niosą nowe technologie, których celem jest… ulepszenie człowieka?

 

mozgowe smaczkiMÓZGOWE SMACZKI

Możemy poprawić pamięć, nastrój i zmniejszyć zmęczenie i poprawić, jeśli dostarczymy mózgowi odpowiedni pokarm. Tylko czego on właściwie potrzebuje?

 

 

ELIKSIR MŁODOSCI

Naukowcy uważają, że odkryli coś, co pomoże im stworzyć eliksir młodości. Współczesny kamień filozoficzny ukrywał się m.in. w... borówkach.

 

IQ Z SUPLEMENTÓW

Ochoczo sięgamy po środki poprawiające pamięć i koncentrację, skwapliwie przymykając przy tym uszy na ostrzeżenia
przed ich stosowaniem.

wtorek, 17 czerwiec 2014 10:09

ABC sprawnego intelektu

wstepniakWystarczy dobry plan, trochę samozaparcia i postanowienie zmian, by trwale poprawić działanie i stan mózgu. A sprawny mózg to prawdziwe błogosławieństwo – dla ciała i dla umysłu.

 

Nasz mózg jadłby wszystko: każdy bodziec, sytuacja, zdarzenie jest dla niego smakołykiem. Wychwytuje z rozkoszą każdą nową stymulację, lubuje się w rozpoznawaniu starej, porównywaniu jednej z drugą, sortowaniu, kategoryzowaniu, kodowaniu. Mózg z tego dosłownie żyje. Zdrowa i żywa komórka nerwowa to komórka pobudzona.

We współczesnym kolorowym, elektronicznym, szybkim i rozhukanym świecie nie możemy narzekać na brak stymulacji. Mózg jak rasowy łakomczuch może i chciałby pokosztować wszystkiego, ale w pełni i świadomie nie jest w stanie biesiadować na wszystkim wkoło. Przepustowość i sprawność jego bodźcowego przełyku – systemu uwagi – jest ograniczona. I bardzo dobrze, że tak jest: nadmierna stymulacja jest tak samo mało pożądana jak stymulacja niedostateczna.

Jak więc zapewnić mózgowi najlepsze warunki funkcjonowania i jak usprawnić jego działanie, by żyło nam się dobrze, dostatnio i długo?

 

A jak aktywność

Jest jeden niezawodny przepis na zdrowy, sprawny i prężny mózg, szczególnie ważny w wieku dojrzałym i na starość – aktywność. To ona odżywia komórki, podtrzymuje połączenia w sieciach neuronalnych, umożliwia powstanie nowych synaps, a nawet całych młodych, rzutkich i ochoczych neuronów, nawet u ludzi starych. To nieprawda, że mózg jest plastyczny tylko u dzieci i ludzi młodych, a zaraz potem „kostnieje” i zaczyna kruszeć. Dzięki aktywności mózg stale rozwija się i reorganizuje w związku z naszymi doświadczeniami i trybem życia. Aktywność jest szczególnie istotna na starość, kiedy procesy neurodegeneracyjne (nieuniknione u każdego organizmu komórkowego) zaczynają dawać o sobie znać, a człowiek na emeryturze pozostaje często bez zajęć, pozbawiony motywacji i kontaktów społecznych. Tymczasem to od nas przede wszystkim zależy, jaki zestaw podniet dostarczymy mózgowi i czy damy mu szanse na podtrzymanie sprawności.

 

Każda naturalna (i nieprzekraczająca określonych parametrów fizycznych) stymulacja zmuszająca komórki nerwowe do działania jest pożądana i dobra. Naturalna, czyli niewprowadzana sztucznie do organizmu w celu zmiany aktywności mózgu „od środka” – tak jak to się dzieje np. w przypadku środków psychoaktywnych, leków czy też narkotyków. Sekret tkwi w różnorodności dobieranej przez nas aktywności, konsekwencji w jej realizacji, odpowiednim jej zintegrowaniu z naszym trybem życia oraz w jednym zasadniczym odkryciu. Trzeba mianowicie zrozumieć i doświadczyć na własnej skórze, że aktywność taka dostarcza czystej, prawdziwej przyjemności.

 

B jak bawienie się

Mózgowi można wydatnie pomóc, właściwie nie ruszając się z fotela. Wystarczy wyłączyć telewizor (oglądanie telewizji jest bierną aktywnością i nie służy nam specjalnie), zasiąść przed komputerem i włączyć grę. Internet obfituje w specjalne strony oferujące zestawy gier-ćwiczeń poznawczych o różnym stopniu trudności, trenujących i rozwijających nasze zdolności uwagowe, pamięciowe, językowe, matematyczne czy logiczne. Takie gry w swojej najprostszej formie mogą polegać np. na zapamiętaniu podanej listy zakupów, a potem wskazaniu odpowiednich przedmiotów na ładnie rozrysowanych na ekranie komputera półkach sklepowych; bądź wykonaniu określonych działań na mknących na ekranie kolorowych balonikach, a następnie wskazaniu prawidłowego wyniku; czy też wygenerowaniu w określonym czasie jak największej liczby słów z podanych przez komputer literek. Okazuje się, że spędzanie zaledwie 20 minut dziennie na takich przyjemnych komputerowych wyzwaniach przez około pół roku wydatnie przyczynia się do poprawy funkcjonowania, zwłaszcza w zakresie zdolności pamięciowych i językowych. Udowodniło to m.in. ubiegłoroczne badanie z udziałem ludzi w podeszłym wieku, przeprowadzone przez eksperymentatorki z University of California w Los Angeles.

 

Jeśli ktoś nie może oswoić się z komputerem, zawsze pozostają mu klasyczne rozrywki (choć nieco mniej skuteczne), wykorzystujące stół, papier i ołówek: krzyżówki, sudoku, karty, scrabble, szachy, a nawet domino. Dodatkową, niebagatelną zaletą tych ostatnich jest obecność partnera, z którym można porozmawiać, pośmiać się, a nawet posprzeczać. To ważne społeczne aktywności, które nasz mózg, tak tak, uwielbia.

 

Dla osób zupełnie opornych, leniwych, nieaktywnych i aspołecznych pozostaje perspektywa przyszłości – stymulacja mózgu w obrębie funkcjonalnie określonych obszarów. W ubiegłym roku grupa angielskich badaczy zastosowała nową metodę przezczaszkowej stymulacji elektrycznej, w ramach której, działając słabymi impulsami elektrycznymi na powierzchnię czaszki, można zmieniać (przypuszczalnie pobudzając) aktywność pobliskich neuronów kory mózgowej. W wyniku takiej stymulacji grzbietowo-bocznej kory przedczołowej (która wiązana jest m.in. ze zdolnościami matematycznymi) badani sprawniej rozwiązywali działania arytmetyczne! Szkopuł w tym, że w mózgu jest niewiele obszarów, które odpowiadają za realizację jednej ściśle określonej funkcji. A kora przedczołowa słynie ze swojego zaangażowania we (współ)realizację wielu funkcji, zwłaszcza tych najbardziej złożonych i zaawansowanych. Pozytywny wpływ sztucznej, zewnętrznej stymulacji na przebieg jednej funkcji może zatem oznaczać ubytki w innej. Takie, bądź co bądź drastyczne i być może ryzykowne, oddziaływania powinny być zatem zarezerwowane dla ludzi cierpiących na deficyty i zaburzenia niepodatne na inne formy leczenia.

 

C jak ciało
Mózg jest najważniejszym organem ciała. Kiedy ono jest zdrowe, to i on ma się zwykle wybornie (i vice versa). Zadbać o ciało i tym samym ducha (czyli mózg) należy na kilku płaszczyznach. Po pierwsze zdrową, zbalansowaną dietą (obfitującą w warzywa, owoce, orzechy, skromniejszą jeśli chodzi o czerwone mięso), po drugie regularnym trybem życia (minimum 6–8 godzin snu na dobę), po trzecie, ale z pewnością nie mniej ważne – aktywnością fizyczną. Nie ma skuteczniejszej metody na poprawę nastroju i wyjście z „dołka” jak ćwiczenia fizyczne – naprawdę nic, ale to nic, żadne słodycze, filmy, tabletki ani terapie nie przynoszą tak szybkiej i prawdziwej poprawy. Badania wskazują też, że aktywność fizyczna przynosi niewiarygodne korzyści dla pracy naszego mózgu i tym samym naszej sprawności umysłowej. A jedną z najlepszych aktywności, jaką można podjąć, jest… aerobik. Ćwiczenia rytmiczne, którym najczęściej towarzyszy muzyka (sama z siebie stymulująca i miła mózgowi), nie tylko wzmacniają naszą koordynację, sprawność naszych stawów, rozciągliwość ścięgien, wydolność sercowo-naczyniową, ale także usprawniają funkcje mózgu, zwłaszcza związane z pamięcią, i pomagają w stworzeniu buforu bezpieczeństwa przed demencją, a nawet przeciwdziałają pierwszym objawom otępienia. W dwóch niezależnych badaniach (jednym sprzed trzech lat, drugim z tego roku) wykazano, że specjalnie zaprojektowane ćwiczenia w postaci intensywnych spacerów z kontrolą rytmu serca (kilka razy w tygodniu przez maksymalnie 40 minut) powodują u osób starszych przyrost wielkości hipokampa – struktury korowej w głębi płatów skroniowych odpowiedzialnej za procesy pamięciowe.

 

Co ważne przyrost ten przekładał się na poprawę pamięci! W tegorocznym badaniu z udziałem młodych ludzi (średnia wieku około 21 lat) wskazano również na biochemiczne podstawy zbawiennego, regeneracyjnego i uplastyczniającego wpływu ćwiczeń na mózg, zwłaszcza hipokamp, gdzie w parze ze sprawnością fizyczną idzie zwiększona obecność czynnika odpowiedzialnego za rozrost i powstawanie nowych komórek nerwowych (czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego – brain derived neurotrophic factor, BDNF), co wspólnie przekładało się na lepsze wykonanie zadania pamięciowego. Warto też wspomnieć o obiecujących wstępnych wynikach montrealskich badań z udziałem kobiet w ciąży, które poświęcały na ćwiczenia 20 minut dziennie kilka razy w tygodniu, czego wynikiem były ponadprzeciętnie rozwinięte mózgi ich pociech tuż po urodzeniu…

 

Co najlepszego można zatem zrobić we współczesnym świecie dla usprawnienia mózgu? Jak nasycać go, żeby działał dobrze i jak najdłużej? Zalecałbym umiarkowaną, rozsądną i różnorodną aktywność w ramach powyższego ABC. Należy zatem zadbać o odpowiednią strawę dla umysłu i ciała – dobrać sobie zestaw eklektycznych ćwiczeń tak intelektualnych, jak fizycznych. Jeśli będziemy przy tym stosować odpowiednią dietę, solidnie się wysypiać – nie ma siły, byśmy nie poczuli się lepiej, by nasz umysł nie zaczął pracować sprawniej. A sprawny mózg to prawdziwe błogosławieństwo dla ciała i umysłu, i jeden z gwarantów długiego i pełnowartościowego życia.

 

SZCZEPAN GRZYBOWSKI jest psychologiem, doktorantem w Zakładzie Psychofizjologii Instytutu Psychologii UJ. Obecnie zajmuje się problematyką mózgowej specyfiki rozpoznawania i kodowania słów związanych z doświadczeniem afektywnym.